subota, 17 decembar 2011 21:30

Umjetnost dinastije Safavida (I)

Umjetnost dinastije Safavida (I)
Kada govorimo o vizualnim umjetnostima, mislimo na umjetničke sadržaje koji nastoje korištenjem oblika i boje dvije ili više dimenzija.
Najznačajniji od njih iz safavidskog perioda obuhvataju slikarstvo, iluminaciju, zavojite ornamente, ukrašavanje pločica, izradu tepiha i tkanina, kao i oblikovanje bakrenih, keramičkih i srebrenih posuda. U toku ovog perioda, izrada portreta, kao kopija europskog slikarstva (gotske umjetnosti i italijanske renesanse), postala je popularni dio perzijske tradicije.

U tom vremenu, ovaj oblik umjetnosti, koji je samo površinska imitacija i vrijednuje samo spoljašnje i pažljivo rekonstruisano oponašanje subjekata, iskvario je i vremenom zamijenio izvornu umjetnost perzijskog slikarstva, koje se razvilo u islamskom periodu. Vremenom, ovaj trend je toliko rasprostranjen, da do vremena Islamske revolucije u Iranu nije ostalo skoro ništa od izvornog perzijskog slikarstva. Na drugoj strani, perzijski umjetnici, koji su bili skloni pojedinim nečelima izrade portreta (poput stvaranja velike sličnosti i korištenja velikih proporcija i dimenzija), započeli su sa razvijanjem posebne forme estetike, preuzete uglavnom iz tradicionalne perzijske umjetnosti, kako bi stvorili sopstveni novi pravac i stil. Slikarstvo dinastije Safavida je nastavljanje škola i stilova iz garkanskog perioda. Šah Ismail Safavid je bio istinski zaljubljenik u umjetnosti i kulture i nakon uspostavljanja teritorijalnog jedinstva zemlje krenuo je u izgradnju većeg broja biblioteka, radionica i studija za umjetnike u njegovoj službi. Za vrijeme jedne od bitaka, sakrio je Kamala-al-din-Behzada i Šah Mahmud Nišaburija, poznatog kaligrafa, u prostrane sanduke kako bi ih sačuvao od povrede i pustio ih je napolje tek kada je bitka bila okončana. Behzada je imenovao upravnikom kraljevske biblioteke i radionica (901.solarne godine nakon hidžre). Ugled ovog velikog umjetnika rasla je toliko ubrzano da su uskoro vladari otomanske dinastije i Indije počeli da se žestoko nadmeću u pribavljanju njegovih radova. Behzad je slijedio stil i školu Bakhara, a kako je dio svojih djela stvorio dok je boravio u Heratu, historičari su ga označili kao sljedbenika heratske škole.

Behzad je učio kod Pir sejed Ahmeda Tabrizija, velikog umjetnika koji je i sam bio učenik majstora iz Širaza, i koga je Timur odveo u Samarkand i Transoksianu. U jednom trenutku svoje karijere, Behzadov učitelj, Pir sejed, preuzeo je stili koji je slijedio Džonaid, također, umjetnik koji je podučavan u Širazu i koje je kratko vrijeme mogao biti njegov pomoćnik. Džonaid je bio učenik Mir-Ali-Širazi Namija. Nažalost, kako nije potpisivao svoja djela u Širazu, njegovi radovi su ili vrlo rijetki, ili ih nema. Nakon šaha Ismaila, njegovi sin Tahmasb Mirza, ili šah Tahmasb, primio je Behzada na svoj dvor, gdje ga je postavio za majstora grupi umjetnika koja je kasnije razvila safavidsku školu slikanja, ukrašavanja tepiha i keramičkih ukrasa. Jedan od Behzadovih kvaliteta, vrlo uočljivih u njegovim djelima, jeste način na koji je uklapao vertikalne i horizontalne linije sa slobodnim dijagonalnim linijama koje popunjavaju prostore oko predmeta u kružnom rasporedu, sa ponavljanjima. On se protivio korištenju kaligrafije u slikarstvu i zato je obično ispunjavao obe prednje strane, ne ostavljajući mjesta za natpis, sem ukoliko je smatrao da je on nužni dio kompozicije.

Slikanje portreta poznatih ličnosti svoga vremena i izražavanje različitih raspoloženja na licima koje je slikao jesu, također, novine koje je unijeo ovaj umjetnik. Kaligrafija koja se pojavljuje u djelima ovog majstora izrađena je, u najvećem broju slučajeva, od strane Mir-Ali Ketaba.

Kasim Ali je drugi umjetnik heratske škole koji je većinu svog života proživio tokom safavidskog perioda. Crteži koje je stvorio za Nizamijev ‘Hamsah’ koji se sada nalazi u Britanskom muzeju, u Londonu, svrstali su ga u isti nivo sa Behzadom. On koristi isti stil, i ukoliko se ne vidi njegov potpis, djela se mogu pripisati Behzadu. U ostale umjetnike, koji se mogu smatrati sljedbenicima i heratske i safavidske škole, spadaju: šejh-zade Horosani, Mir-Mansur Sultan, Aga Mirak i Muzafer- Ali od kojih su svi imali svoj sopstveni i orginalni stil i tehniku. Nakon osvajanja i pljačkanja Herata od strane Uzbeka (914.solarane godine nakon hidžre), mnogi šiitski umjetnici koji su u njemu živijeli, preselili su se u Buharu, koja je bila pod vlašću dinastije Safavida. Zato mogu biti ubrojeni u sljedbenike safavidske škole u umjetnosti. Poznati pripadnici te grupe uključuju Muhameda Momina, Muhameda Mazhaba i Abdullaha Naghaša. Među pomenutim umjetnicima, najpoznatiji je bio Muhamed Mazhaba. Oni su slijedili Behzada, iako su ih historičari označili kao sljedbenike umjetničke škole iz Buhare.

Ovaj stil nikada nije imao veliku perspektivu, jer je veliki broj umjetnika, koji je slijedio safavidsku ili isfahansku umjetničku školu, postepeno prebacio centar umjetničkog razvoja iz Transoksiane u centralnu Perziju, zadržavajući ovu oblast kao središte svih umjetničkih dešavanja. Safavidska umjetnička škola se može podjeliti u dvije vrlo izdvojene kategorije: tabirsku školu koja se razvila za vrijeme vladavine šaha Tahmasba i nosi imena velikih umjetnika poput Behzada, Sultan Muhamedaq, Muhameda Mazhaba, sejed-Ali Sultan Muhameda, Aga Miraka, Mirze Alije, Mir sejed-Alija, Muzafer Alija, Mazhar Alija i Abdo Sameda.

Na nižem nivou, susrest ćemo se sa imenima poput sejed Pir Naghaš, Šah Muhameda, Dost Muhameda i Šah Kali Tabrizi.

Sin Sultana Muhameda, Mosavar muhamedi, bio je, također, nadaren umjetnik koji je dostigao sopstveni nivo i zaslužuje da bude priznat kao utemeljivać svog sopstvenog stila, koji, nažalost, nije opstao i nije nastavljen.

Najpoznatiji umjetnici iz ovog doba su Aga Mirak i Sultan Muhamed. Sultan Muhamed je, bez sumnje, najveći umjetnik koji je stvarao za vrijeme šaha Tahmasba, i koji je čak i šaha podučavao slikanju i izradi tepiha. Njegove kompozicije su bogate zbirke prefinjenih ukrasnih detalja, postavljenih u kružnu šaru, ili kupasto oblikovanu geometrijsku sliku, utemeljenu na zlatorezu. Ono što njegovom djelu daje orginalnost i jedinstvenost jeste raznolikost kompozicija i koloritnih šema koje koristi i veličanstvenost i ljepota samog djela, koje govore o kraljevskim uspjesima i velikodušnoj prirodi.

Njegov sin, Musavar Muhamedi, vrlo je dobro poznat po svojim prikazima sela i seoskog života, stila koji nije pruzet od bilo kog drugog umjetnika. Ovaj umjetnik je, u principu, izbjegavao sjaj i veličanstvenost dvorskog života i bio duboko privržen prirodi i seoskom životu, što njegovom djelu daje posebne čari i jedinstvenost koja je vrlo prijatna za oko.

 

Upišite komentar


Security code
Refresh