četvrtak, 30 avgust 2012 08:19

Iranske predstave: Iransko pozorište

Iranske predstave: Iransko pozorište
U analizi i kratkom pregledu pozorišnih predstava i scenske umjetnosti u Perziji i Iranu, lagano se približavamo savremenom periodu historije Irana.
Međutim prije nego što počnemo sa analizom scenske umjetnosti u periodu vladavine kraljevske dinastije Pahlavida, prenijećemo vam jedan dio teksta iz djela "Predstave u Iranu". U djelu se govori o položaju pozorišta i predstava u iranskom društvu:

"Prije jednog ili dva stoljeća, zapad se orijentu predstavio kao napadač, kolonizator i izvoznik ''kulture, ideologije, vjere...

U ovom sukobu, iako je lično bio zapanjen i zadivljen velikim kulturnim bogatstvom, tradicijom i starim civilizacijama, misticizmom, gnozom i uopšte istočnjačkom kulturom, zapad je zapanjio i zadivio svojom vojnom snagom, propagandom i industrijom. U ovom tihom konfliktu, obje strane su bile u potrazi za nadomjestkom za vlastitu slabost ili prazninu, iako ta razmjena nije provedena u istoj količini i na istom nivou. Zemlje poput Irana, za vrijeme kraljevske dinastije Pahlavida, zbog svoje ovisnosti o zapadu, zaboravile su i po strani stavile svoje prednosti koje su imale nad zapadom, a taj proces ne samo da je zabilježen u domenu ekonomije i politike, nego je bio očigledan i na polju kulture. Mnogi svjetski intelektualci su se, zbog nepoznavanja vlastite nacionalne historije i tradicije, okrenuli negiranju vlastitih vrijednosti i propagiranju zapadne kulture, tako da je kulturna tradicija tih zemalja pretrpila veliku štetu, posebno na polju scenskih umjetnosti."

Kraljevski sistem u Iranu za vrijeme Reza hana u periodu od 1925. do 1941. godine, imao je dvije osnovne karakteristike, bio je diktatorski i prozapadno orijentisan. Od samog početka despotske vladavine Reza han je aktivno prestruktuirao sve vladine organe i isto je pokušao učiniti i sa kulturom i tradicijom. Na tom zadatku su mu pomogli mnogi domaći intelektualci i zapadni orijentalisti. Među domaćim intelektualcima aktivni su bili Tejmur-Taš, Teki-zade, Ali Dašti i Muhammed-Ali Forugi.

U ovom periodu došlo je do pojave mnogobobrojih kulturnih i intelektualnih pravaca i učenja koji su postepeno ostvarili svoj uticaj u tradiconalnom iranskom društvu. Prije svih, u tom prvom periodu, pojavila su se tri ideološka pravca, nacionalistički ili radikal- tradicionalistički, zatim sekularistički i na kraju materijalistički.

1317. hidžretske solarne godine je formirana organizacija čiji je cilj bio da osnaži uticaj nad javnim mnijenjem u zemlji, tačnije da se isto povinuje svim željama i prohtjevima vladajućeg sloja. Na vrhuncu te hijerarhije se nalazio ministar pravosuđa, dok su sa njim sarađivali različiti predstavnici koji su aktivno djelovali u različitim državnim organima, posebno onim koji su se bavili pitanjem cenzure.

Ta organizacija je pod svojom jurisdikcijom držala sve izdavačke kuće. Ona je analizirala sve knjige koje su se trebale štampati, uređivala sve govore i istupe, cenzurisala i pripremala pozorišne predstave, koncerte i održavanje festivala.

Pozorište je bilo prva stepenica u njihovom radu, tako da je scenska umjetnost bila prva koja se pretvorila u državnog i ideološkog propagatora u iranskom društvu.

Pitanje cenzure u Iranu se pojavilo sredinom 1932. godine, što je prouzrokovalo veliku štetu u narativnim umjetnostima, posebno književnosti. Nila Krom Kuk (Nilla Crom Cook) iz Sjedinjenih Američkih Država, nakon dugog niza godina provedenih u Iranu, u jednom od svojih autobiografskih djela je napisala:

"Osobe koje su aktivno radile u odsjeku za cenzuru u vrijeme vladavine Reza hana su bile članovi policije ili tajnih obavještajnih službi, koji su djelovali u skladu sa kraljevim naredbama, dok su u društvu bili predstavljeni kritičarima i analitičarima. Na vrhu njihove hijerarhije se nalazila osoba po imenu "Šamim", iz gradonačelnikovog ureda. ''Šamim'' je oko 15 godina vladao cenzurom u dnevnoj štampi ili izdavačkim kućama. Bio je u direktnoj vezi sa dvorom, a prije ekranizacije nekog filmskog ostvarenja cenzurisao je sve ono što mu se nije dopadalo, tvrdeći da je to stav kralja. Među njegove aktivnosti se ubraja i zabrana izvedbe Šakspirovog Hamleta. On je tada tvrdio da je u predstavi prikazan jasan put i način da se ubije jedan vladar. Također, kada bi se izvodile predstave sa historijskom pozadinom, recimo predstava Šah Abbasa Safavija, "Šamim" je naređivao da se glavna uloga odijeva poput Reze hana, a sve u cilju da poveća njegov ugled u zajednici."

To je bio razlog najistaknutijim piscima i scenaristima tog perioda da se povuku i prekinu svoje aktivnosti. Mnogi ovaj period nazivaju "Erom smrti pozorišta". Čak i među onim pozorišnim komadima koji su izvođeni, jasno su se mogli primijetiti izgubljenost, nezadovoljstvo, nepostojanje elana i želje za radom. Slaba veza sa svjetskim pozorišnim aktivnostima zatvorila je vrata bilo kakvom napretku ove grane scenske umjetnosti u Iranu, što, ne samo da je nanijelo veliku štetu scenskim umjetnostima, nego je dovelo i do naglog pada i slabljenja književnosti u zemlji. Jedina povoljna i pozitivna stvar koja se desila u tom periodu i za što je zaslužan pjesnik Nima Jušiđ, jeste izdavanje zbirki njegovih pjesama koje su bile nešto novo u perzijskoj savremenoj književnosti.

Pred kraj vladavine Reza hana u Teheranu je osnovana Umjetnička akademija, koja je u godinama kasnije pridonijela rađanju velikog broja vrsnih glumaca u iranskom pozorištu. Oni su svoje predstave izvodili unutar Akademije a nakon osnivanja velikog pozorišta i izgradnje salona u Teheranu, većina ih je prešla u tu kulturnu instituciju. Jedna od inovacija ovog kulturnog centra bio je i početak "recitiranja ispred zavjese" što je imalo velikog odjeka među publikom tako da se ta predstava svrstala u grane pozorišne umjetnosti. Ova vrsta recitiranja se dijelila u dvije osnovne grane, "recitiranje društvenih događaja" i "satira i komedija" koje su kritikovale tadašnju drutšveno-političku situaciju u zemlji. Nakon pada Reze hana, ova vrsta scenske umjetnosti je doživjela nagli procvat. Recitiranje ispred zavjese je predstavljalo način kritičkog osvrta na političku situaciju u zemlji a izvodili su ih vrsni glumci prije početka glavne pozorišne predstave. Rahmetli Medžid Muhsini i Izetullah Entezami su osobe koje su bile izrazito poznate po svom umijeću u izvedbi navedenih tačaka. Izetullah Entezami je poznati i priznati član iranske kinematografije koji i dan danas glumi u serijalima i kinematografskim ostvarenjima u Iranu.

Među drugim poznatim pozorišnim grupama koje su bile izuzetno priznate u Iranu je grupa "Ogledalo mudrosti" iz Tabriza. Džabbar Bagćeban je jedan od članova te pozorišne grupe čija je radnja u većini slučajeva bila namijenjena za mlađu populaciju. On je bio prvi među scenaristima u Iranu koji su se posvetili radu sa djecom i omladinom. Koristio se jezikom i govorom životinja kako bi na najbolji mogući način prenio svoje utiske mališanima diljem Irana. Njegova pozorišna grupa je jednostavno nestala nakon teške političke situacije u zemlji i vojnog udara Reze hana 1299. h.s.g.. Nakon toga, Bagćeban je osnovao specijalističku školu za gluhonijeme tako da je do kraja života ostao vjeran radu sa djecom.

Početkom 14. hidžretskog solarnog stoljeća u Iranu je po prvi puta na perzijski jezik preveden Šekspirov Hamlet. Na perzijski jezik (naravno uz zalaganje velikog broja prevodilaca) prevedena su mnogobrojna zapadna djela poput Otela, Romea i Julije, Julija Cezara, Hamleta... Sva ta djela su do sada više puta izvedena u pozorištima.

Pozorišna ostvarenja su bila podijeljena u tri grupe, epska, lirska i epsko-lirska. Pažljivim posmatranjem pozorišnih predstava mogu se primijetiti i korijeni historijskih tema. Naravno, u vrijeme vladavine Reze hana, zbog njegovog odbojnog stava i protivljenja islamskim vrijednostima, u ovim pozorišnim djelima je obraćana pažnja na predislamski period u drevnoj Perziji. Čak i kada bi se govorilo o nekom historijskom događaju, u toj pozorišnoj predstavi se nije obraćala pažnja na islamsku kulturu, tradiciju i civilizaciju.

 

 

 

Upišite komentar


Security code
Refresh