četvrtak, 20 septembar 2012 08:27

Iranske predstave: Iransko pozorište (3)

Iranske predstave: Iransko pozorište (3)

U godinama koje su uslijedile nakon pobjede islamske revolucije u Iranu sve scenske umjetnosti kao i pozorišne predstave prolazile su kroz različite faze, uspone i padove.

Od književnosti se očekivalo da iznjedri nova djela u kojima će biti opisane sve pobjede iranskog naroda, u kojima se veliča grandiozna islamska revolucija.

 

Prve su se na udaru kritika našle pojave koje su okrakterisale period prije pobjede revolucije, posebno nemoral, što je bio jedan prirodan proces u prelaznom periodu, odnosno u prvim godinama nakon pobjede revolucije. Sa druge strane osjećala se potreba za postavljanjem novih predstava čiji je scenario obavezno obrađivao neki događaj vezan za islamsku revoluciju. To je bilo jedno novo iskustvo i za dramaturge ali i glumce.

Dramaturzi i scenaristi našli su se pred teškim zadatkom, morali su stvarati djela koja će zadovoljiti potrebe i ukuse narodnih masa. U tim turbulentnim vremena događajui su se nizali jedni za drugim te su scenaristi i dramaturzi strahovali da ne zaostanu za njima i uz velike napore ih na odgovarajući način pratili. Počeli su raditi po uzoru na novinare i scenarije pisali kao novinski članak.

U predstavama koje nastaju u tom vremenu prisutna je užurbanost na sceni, mnoštvo akcija i kretanja, dok je forma u popzpunosti zanemarena.

U ovim predstavama nema nikakvih simbola, stilskih figura, one su jednostavan prikaz jednog inserta iz života.

Ukratko 80.-ih godina 20. vijeka struktura scenskih postavki nije bila stabilna, važno je bilo prenijeti informaciju i pratiti društvena zbivanja.

U vrijeme velikih promjena i pozorište se bori za svoje mjesto pod suncem. U nedostatku vremena scenariji su pisani jednostavnim narodnim jezikom tako da su bile prilagođene svim društvenim slojevima.

U predstavama se pokušavaju prenijeti osjećaji revolucionara, njihova borba za očuvanje tradicije, međusobna saradnja i solidarnost, a nerijetko su obilovale i revolucionarnim parolama koje se pojavlju u skoro svim predstavama.

Početkom osamdesetih godina prošlog stoljeća umjetnici inspiraciju traže i pronalaze u zaboravljenim tradicionalnim vrijednostima i nacionalnim identitetom.

Scenaristi koji su se već predstavili iranskoj publici poput Ekbera Rada ali i oni nešto mlađi Muhammed Ćarmšir, Sadik Ašur-Pur i A'zam Borudžerdi u svojim osvarenjima historiju tumače iz novog ugla. Većina ih se odlučila pisati scenarije za tradicionalne predstave, dok su se preostali usavršili u postavljanju satiričnih komada u kojima su kritikovali neke nedolične pojave iz novije iranske historije.

Priče i legende prepričavaju se na moderniji način uz obaveznu scensku postavku, što do tada nije bilo moguće.

Te predstave su bile zaista neobične, teksta je bilo sasvim malo a priču je pričao glumac svojim pokretima uz pratnju, slično pantomini.

Želja za novim tumačenjima već poznatog vodila je savremene scenariste u potragu za starim legendama i skrivenim simbolima i tajnama.

Scenografi Kutbuddin Sadiki, Muhammed Rahmanijan, Ali-Reza Nadiri i Hasan Bastani začetnici su nove faze u razvoju iranskog pozorišta koji su na scenu postavljali stare legende u novom ruhu, obogaćenim detaljima preuzetim iz kulture i tradicije. Čak je i pozija pretakana u pozorišnu predstavu. Djela istaknutih iranskih pjesnika Attara Nišaburija, Hakima Firdusija, Mevlane Dželaluddina Rumija ili Nizamija Gandževija našla su se na repertoaru mnogobrojnih iranskih pozorišnih trupa. Ponovo je oživjelo ugašeno nacionalno i etničko pozorište, ali u novom ruhu. Publika je bila oduševljena, o čemu govori podatak da je posjećenost bila maksimalna.

Iranci su uživali u scenskim postavkama priča o Behramu Ćubineu, Arašu, Rustamu i Suhrabu, Rustamu i Isfandijaru, Bižanu i Maniže. No nisu svi umjetnici bili oduševljeni iranskom tradicijom. Istovremeno sa tradicijskim preporodom pojavlju se grupa umjetnika čije su predstave sušta suprotnost popularnim tradicionalnim predstavama. Oni su pažnju posvećivali savremenim temama stvarajći predstave koje su daleko od tradicionalnih stereotipa. Oni se okreću stvarnosti i realizmu, ali ne sa velikim elanom kao njihove kolege. Okosnica predstava je precizan i kritički osvrt na dešavanja u zajednici i njihovo povezivanje sa društvenim i kulturološkim prilikama. Oni su uz podršku kolega glumaca analizirali probleme savremenog iranskog društva, što je publika oduševljeno prihvatila.

U svoj toj pažnju posvećuju samoj formi predstave. Sa posebnom pažnjom se pristupalo odabiru igara prikazanih u predstavi, muzičkoj podlozi, stihovima koji se recituju.

Postepeno dolazi do zasićenja kod publike, na šta umjetnici odgovaraju usložnjavanjem radnji i tekstualnog dijela, glumci govore kao intelektualci čistim književnim govorom, koji obični čovjek ne razumije te prestaje odlaziti u pozorište.

Ocjena kritičara je da su se iranski scenaristi pozorišnih predstava u periodu nakon pobjede islamske revolucije u Iranu posvetili samospoznaji nakon čega su krenuli u potragu za nacionalnim identitetom, što je na kraju urodilo plodom, jer su uspjeli uspostaviti izvanredan odnos sa publikom. Poput historičara koji uljepšavaju historijska dešavanja i prenose ih na papir, scenaristi pozorišnih predstava su nakon pobjede islamske revolucije počeli sa bilježenjem promjena oblasti kulture i ideologiji savremenih generacija. Sa vjerom i nadom u bolju budućnost krenuli su u potragu za ljepšim životom i zadovoljenju duhovnih potreba.

Nova generacija scenarista poput Nadira Burhan Maranda, Muhammeda Jakubija, Afruz Foruzana, Ćiste Jesrebija i Nagme Samani imali su težak i odgovoran zadatak da u prvim godinama nakon pobjede islamske revolucije zabilježe sve promjene u društvu kao pouku za naredne generacije. U društvu sa iskusnim dramaturzima Ekberom Radijom ili Mahmudom Ostadom Muhammedom talentirani scenaristi rade na očuvanju ove grane umjetnosti čime su ujedno sebi osigurali blistavu budućnost kao i narednim generacijama koji će se pojavljivati u pozorištu.

 

Upišite komentar


Security code
Refresh